Αναλαμβάνοντας δράσεις προσαρμογής σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα

της Μαρί Γεωργίου, Λειτουργός Περιβάλλοντος στο Ενεργειακό Γραφείο Κύπρου_10 λεπτά ανάγνωση

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η κλιματική αλλαγή καθίσταται ολοένα και περισσότερο μέρος της καθημερινής μας ζωής. Οι μεταβολές του καιρού γίνονται όλο και πιο αισθητές, με έντονες βροχοπτώσεις, συχνότερα κύματα καύσωνα και εποχές που είναι λιγότερο προβλέψιμες από ότι ήταν στο παρελθόν. Αυτές οι μεταβολές επηρεάζουν πολλές πτυχές της κοινωνίας, του περιβάλλοντος και της οικονομίας μας.

Οι εντονότερες βροχοπτώσεις υπερφορτώνουν τα συστήματα αποστράγγισης, οδηγώντας σε πλημμύρες που επηρεάζουν τις κατοικίες και την ποιότητα του νερού. Οι παρατεταμένες περίοδοι καύσωνα ασκούν πρόσθετη πίεση στα δημόσια συστήματα υγείας, ιδιαίτερα στις ευάλωτες ομάδες, όπως στα παιδιά, τους ηλικιωμένους και σε όσους εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους. Ταυτόχρονα, οι απρόβλεπτες μεταβολές στις εποχές δημιουργούν προκλήσεις για τη γεωργία, επηρεάζοντας τις αποδόσεις των καλλιεργειών και τη διαθεσιμότητα τροφίμων.

Τα φυσικά οικοσυστήματα προσαρμόζονται και αυτά στις νέες συνθήκες. Η άνοδος της θερμοκρασίας, καθώς και οι αλλαγές κατανομής των βροχοπτώσεων, αναδιαμορφώνουν τους υπάρχοντες οικότοπους και ασκούν πίεση στη χλωρίδα και την πανίδα. Παράλληλα, οι παράκτιες περιοχές αντιμετωπίζουν σταδιακές αλλαγές από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και τις ισχυρότερες καταιγίδες, με αποτέλεσμα τη διάβρωση των ακτών και τη φθορά κρίσιμων υποδομών.

Οι αλλαγές αυτές έχουν οικονομικό κόστος, όπως περισσότερα έξοδα για την αποκατάσταση των ζημιών και την ασφάλιση από ακραία καιρικά φαινόμενα, καθώς και διακοπές στη λειτουργία τοπικών επιχειρήσεων και βασικών υπηρεσιών. Πέρα από φυσικές και οικονομικές, όμως, η κλιματική αλλαγή έχει και κοινωνικές επιπτώσεις. Επηρεάζει την ανθεκτικότητα των κοινωνιών και ενισχύει τις υπάρχουσες ανισότητες.

Η κλιματική αλλαγή, λοιπόν, δεν είναι ένα μακρινό ή αφηρημένο ζήτημα, αλλά μία υπάρχουσα πραγματικότητα που επηρεάζει την υγεία, τα μέσα διαβίωσης, τα οικοσυστήματα και τις τοπικές οικονομίες, υπογραμμίζοντας την ανάγκη κατανόησης των παραπάνω μεταβολών και την ανάγκη προσαρμογής στις νέες και μελλοντικές συνθήκες. Όσο σημαντικός είναι ο μετριασμός της κλιματικής αλλαγής -δηλαδή, η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που συμβάλλουν σε αυτήν-, άλλο τόσο είναι και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή -με άλλα λόγια, η προετοιμασία για τις αλλαγές που αυτή επιφέρει.

Με τον όρο προσαρμογή αναφερόμαστε στις ενέργειες που λαμβάνονται για να προσαρμόσουμε τις κοινωνίες, τις οικονομίες και το περιβάλλον στις τρέχουσες και αναμενόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Πρόκειται για προσπάθεια περιορισμού των επιπτώσεων, αλλά και εύρεσης νέων τρόπων διαβίωσης και ευημερίας. Τέτοιες ενέργειες περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την ανέγερση κατοικιών που παραμένουν δροσερές σε περιόδους καύσωνα, την αναπροσαρμογή των γεωργικών πρακτικών για να αντεπεξέρχονται σε περιόδους ξηρασίας, ή/και την ανάπτυξη συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για ακραία καιρικά φαινόμενα.

Ανάλογα με το είδος των κινδύνων που αντιμετωπίζει μία κοινότητα, αλλά και τους διαθέσιμους πόρους, οι αναληφθείσες ενέργειες μπορεί να διαφέρουν.

Δομικά και Τεχνικά Μέτρα
Πρόκειται για κατασκευαστικές λύσεις (υποδομές) που συμβάλλουν στην προστασία των κοινοτήτων από κλιματικούς κινδύνους. Για παράδειγμα, αντιπλημμυρικά τείχη και αναχώματα για προστασία από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, διαπερατά οδοστρώματα που επιτρέπουν στο νερό της βροχής να απορροφάται στο έδαφος αντί να πλημμυρίζει τους δρόμους, και αναβαθμισμένα συστήματα αποστράγγισης σε περιοχές επιρρεπείς σε πλημμύρες. Τα κτίρια μπορούν επίσης να ανακαινιστούν για να παραμένουν δροσερά σε περιόδους καύσωνα, ή/και να αντέχουν σε ισχυρούς ανέμους και καταιγίδες.

Θεσμικές Παρεμβάσεις
Πρόκειται για πολιτικές, σχεδιασμούς και διακυβέρνηση, που βοηθούν τις κοινότητες να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή. Λόγου χάρη, οι Κυβερνήσεις και οι Δήμοι θα μπορούσαν (1) να αναθεωρήσουν τους νόμους πολεοδομίας και χωροταξίας για να αποτρέπεται η δόμηση σε περιοχές που κινδυνεύουν από πλημμύρες, (2) να κατευθύνουν τη γεωργική στήριξη προς καλλιέργειες ανθεκτικές στη ξηρασία, και (3) να διασφαλίσουν ότι οι κλιματικοί κίνδυνοι λαμβάνονται υπόψη σε κάθε νέο έργο -από δρόμους έως κατοικίες.

Κοινωνικά και Συμπεριφορικά Μέτρα
Πρόκειται για μέτρα προώθησης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, που αυξάνουν την ευαισθητοποίηση κι ενθαρρύνουν τη συμμετοχή της κοινότητας. Εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού, εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία και τοπικές πρωτοβουλίες κατάρτισης βοηθούν τους ανθρώπους να κατανοήσουν τους κινδύνους και να προετοιμαστούν για αυτούς. Η ενθάρρυνση της συμμετοχής στον τοπικό σχεδιασμό διασφαλίζει ότι οι προσπάθειες προσαρμογής είναι χωρίς αποκλεισμούς κι αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες όλων.

Λύσεις που βασίζονται στα Οικοσυστήματα και στη Φύση
Αυτές χρησιμοποιούν φυσικά συστήματα για να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα στο κλίμα, προσφέροντας παράλληλα οφέλη για τη βιοποικιλότητα, την υγεία και την ευημερία. Οι πράσινες οροφές, για παράδειγμα, δροσίζουν τα κτίρια και απορροφούν το νερό της βροχής. Τα Tiny Forests προσφέρουν σκιά και ευνοούν τη βιοποικιλότητα, ακόμη και σε μικρούς, αστικούς χώρους. Τέλος, οι αστικοί υγρότοποι μπορούν να συγκρατούν νερό κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων και να φιλτράρουν τους ρύπους. Σε μεγαλύτερη κλίμακα, η αποκατάσταση των ποταμών, η αναδάσωση και η προστασία των παράκτιων αμμόλοφων, συμβάλλουν στην προστασία των κοινοτήτων από τις πλημμύρες, τη διάβρωση και την ξηρασία, δημιουργώντας παράλληλα, χώρους για τους ανθρώπους και την άγρια ζωή.

Τεχνολογικές Λύσεις
Αυτές επικεντρώνονται στην καινοτομία και στη χρήση δεδομένων, με τρόπο που βελτιώνει την ικανότητά μας να προβλέπουμε, να παρακολουθούμε και να αντιδρούμε στους κλιματικούς κινδύνους. Εργαλεία όπως τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, οι έξυπνες τεχνολογίες άρδευσης, οι πλατφόρμες δεδομένων για το κλίμα και η χρήση τεχνητής νοημοσύνης και τηλεπισκόπησης, συμβάλλουν στην αποτελεσματικότερη πρόβλεψη και διαχείριση των κλιματικών κινδύνων.

Τα μέτρα που περιγράφονται πιο πάνω συχνά ενσωματώνονται σε ευρύτερες στρατηγικές προσαρμογής, τόσο σε εθνικό, όσο και σε τοπικό επίπεδο. Οι Εθνικές Στρατηγικές Προσαρμογής παρέχουν γενική καθοδήγηση, επισημαίνοντας τομείς και περιφέρειες προτεραιότητας, ενώ τα σχέδια σε επίπεδο Τοπικών Αρχών -όπως τα Σχέδια Δράσης για την Αειφόρο Ενέργεια και το Κλίμα (ΣΔΑΕΚ)- μεταφράζουν αυτές τις προτεραιότητες σε λύσεις. Με στόχο την οικοδόμηση ανθεκτικότητας, τη μείωση των κινδύνων και την υποστήριξη των κοινοτήτων στην προσαρμογή σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα, οι τοπικές στρατηγικές συχνά συνδυάζουν μέτρα όπως πράσινες υποδομές, βελτιωμένες δημόσιες συγκοινωνίες και λύσεις που βασίζονται στη φύση.

Στην Κύπρο, το Ενεργειακό Γραφείο Κύπρου στηρίζει τις κοινότητες στην υλοποίηση τέτοιων στρατηγικών. Συνεργάζεται στενά με τις Τοπικές Αρχές για την ανάπτυξη των ΣΔΑΕΚ τους, διεξάγει στοχευμένη έρευνα για τον εντοπισμό βέλτιστων λύσεων προσαρμογής, και όπου είναι δυνατόν, υποστηρίζει την υλοποίηση δράσεων προσαρμογής μέσω πρωτοβουλιών, όπως τα Ευρωπαϊκά προγράμματα DesirMED, MED-IREN και Regions4Climate.

Για να εξερευνήσετε λεπτομερέστερα τις πρωτοβουλίες προσαρμογής σε εθνικό επίπεδο, ανατρέξετε στην Εθνική Στρατηγική Προσαρμογής της Κύπρου (EL) (EN)

Δρώντας προληπτικά και σε συνεργασία με τη φύση -ποτέ εναντίον της-, μπορούμε να αναπτύξουμε ασφαλέστερες, υγιέστερες και πιο βιώσιμες κοινότητες! Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή είναι απαραίτητη και αποτελεί προοδευτικό βήμα για να διασφαλίσουμε ότι οι άνθρωποι, τα οικοσυστήματα και οι οικονομίες μπορούν να συνεχίσουν να ευημερούν σε έναν κόσμο που αλλάζει.